Co ocenia rzeczoznawca?

Rzeczoznawca obuwia nie ocenia wyłącznie tego, czy but jest uszkodzony. Najważniejszym elementem ekspertyzy jest ustalenie, dlaczego określone uszkodzenie powstało i czy stan produktu odpowiada właściwościom, jakich można od niego zasadnie oczekiwać.

W praktyce wymaga to połączenia wiedzy dotyczącej materiałów, konstrukcji i technologii produkcji obuwia z oceną sposobu jego użytkowania oraz z wymaganiami wynikającymi z przepisów dotyczących odpowiedzialności sprzedawcy.

Rzeczoznawca powinien więc najpierw ustalić stan faktyczny badanego produktu, następnie określić prawdopodobny mechanizm powstania uszkodzenia, a na końcu odnieść swoje ustalenia do zakresu odpowiedzialności sprzedawcy.

Co jest podstawą oceny rzeczoznawcy?

W przypadku zakupów konsumenckich dokonanych od 1 stycznia 2023 r. podstawowym punktem odniesienia jest zgodność towaru z umową, uregulowana w ustawie o prawach konsumenta.

Zgodnie z art. 43b ustawy znaczenie mają między innymi:

• jakość produktu,
• jego funkcjonalność,
• przydatność do określonego celu,
• przydatność do celów, do których zazwyczaj używa się produktów tego rodzaju,
• trwałość,
• bezpieczeństwo,
• cechy typowe dla danego rodzaju produktu,
• uzasadnione oczekiwania konsumenta,
• publiczne zapewnienia producenta lub sprzedawcy,
• zgodność produktu z udostępnioną próbką lub wzorem.

Dla rzeczoznawcy oznacza to, że ocena obuwia nie może ograniczać się do prostego pytania:

„Czy but jest uszkodzony?”

Znacznie istotniejsze są pytania:

Dlaczego takie uszkodzenie powstało? Czy jego wystąpienie jest normalnym następstwem użytkowania? Czy produkt zachował trwałość, jakiej można od niego zasadnie oczekiwać?

1. Rodzaj i właściwości materiałów

Jednym z podstawowych elementów oględzin jest ustalenie, z jakich materiałów wykonano obuwie i jakie właściwości powinny one posiadać.

W zależności od produktu rzeczoznawca może oceniać między innymi:

• skóry naturalne,
• materiały syntetyczne,
• materiały tekstylne,
• dzianiny,
• powłoki poliuretanowe,
• elementy gumowe,
• tworzywa wykorzystywane w podeszwach,
• pianki,
• kleje,
• materiały podszewkowe,
• materiały wzmacniające.

Sam materiał może wyglądać prawidłowo w nowym produkcie, ale podczas użytkowania ujawnić nieodpowiednią odporność na zginanie, ścieranie, rozciąganie czy działanie wilgoci.

Dlatego znaczenie ma nie tylko rodzaj materiału, ale również jego zachowanie w konkretnym miejscu konstrukcji obuwia.

Przykładowo materiał zastosowany w strefie intensywnego zginania cholewki powinien posiadać właściwości umożliwiające wielokrotne odkształcanie podczas chodzenia.

Jeżeli po stosunkowo krótkim okresie użytkowania dochodzi właśnie w tym miejscu do pękania lub rozwarstwiania materiału, konieczne jest ustalenie, czy mamy do czynienia z normalnym zużyciem, czy z jego niewystarczającą trwałością.

2. Konstrukcja obuwia

Kolejnym elementem jest konstrukcja produktu.

Obuwie jest układem wielu elementów, które podczas chodzenia wzajemnie na siebie oddziałują. Nieprawidłowe zaprojektowanie jednego z nich może powodować przeciążenie innego.

Rzeczoznawca może oceniać między innymi:

• przebieg linii zgięcia,
• sposób ukształtowania cholewki,
• umiejscowienie szwów,
• konstrukcję podeszwy,
• sposób połączenia cholewki ze spodem,
• konstrukcję części piętowej,
• elementy wzmacniające,
• proporcje poszczególnych części obuwia.

Istotne jest przede wszystkim ustalenie, czy konstrukcja umożliwia prawidłowe użytkowanie produktu zgodnie z jego przeznaczeniem.

Niektóre uszkodzenia materiału nie wynikają bowiem z jego niewłaściwej jakości, lecz z tego, że konstrukcja powoduje powstawanie nadmiernych naprężeń w określonym miejscu.

3. Jakość wykonania i technologia produkcji

Rzeczoznawca ocenia również sposób wykonania produktu.

W przypadku obuwia znaczenie może mieć między innymi:

• prawidłowość wykonania szwów,
• sposób klejenia,
• przygotowanie powierzchni przed klejeniem,
• dokładność montażu,
• położenie poszczególnych elementów,
• jakość wykończenia,
• symetria wykonania obu półpar.

Przykładem może być odklejenie podeszwy.

Sam fakt rozklejenia nie przesądza jeszcze, czy mamy do czynienia z wadą produktu. Należy przeanalizować między innymi miejsce i charakter rozspojenia, powierzchnie połączenia oraz sposób rozwoju uszkodzenia.

Dopiero na tej podstawie można ocenić, czy bardziej prawdopodobną przyczyną był problem technologiczny, czy działanie zewnętrzne podczas użytkowania.

4. Lokalizacja i charakter uszkodzenia

Miejsce wystąpienia uszkodzenia jest często jednym z najważniejszych źródeł informacji o jego przyczynie.

Inaczej należy interpretować przypadkowe przecięcie materiału w nietypowym miejscu, a inaczej powtarzające się pęknięcie występujące dokładnie w obszarze pracy konstrukcji podczas każdego kroku.

Podczas oględzin znaczenie może mieć:

• dokładna lokalizacja uszkodzenia,
• jego kształt,
• kierunek przebiegu,
• wygląd krawędzi,
• sposób rozwoju,
• występowanie zmian w sąsiednich elementach.

Na tej podstawie rzeczoznawca może oceniać mechanizm powstania uszkodzenia, a nie tylko jego końcowy skutek.

5. Czy podobne uszkodzenia występują w obu butach?

Bardzo istotne może być porównanie obu półpar.

Jeżeli podobne uszkodzenia pojawiają się w odpowiadających sobie miejscach prawego i lewego buta, może to być ważną informacją dotyczącą mechanizmu ich powstawania.

Nie oznacza to automatycznie istnienia wady produkcyjnej.

Symetria zmian może jednak stanowić argument przemawiający przeciwko przypadkowemu, jednostkowemu uszkodzeniu mechanicznemu i uzasadniać dokładniejszą analizę konstrukcji, materiałów lub sposobu pracy produktu.

Z tego powodu rzeczoznawca powinien badać całą parę obuwia, a nie wyłącznie miejsce wskazane przez konsumenta.

6. Stopień zużycia obuwia

Rzeczoznawca ocenia również ogólny stopień zużycia produktu.

Ma to znaczenie szczególnie wtedy, gdy sprzedawca wskazuje, że reklamowane uszkodzenie jest wynikiem „naturalnego zużycia”.

Takie stwierdzenie powinno mieć jednak oparcie w stanie całego produktu.

Jeżeli przykładowo podeszwy wykazują bardzo niewielkie ślady użytkowania, wnętrze obuwia pozostaje w dobrym stanie, a jednocześnie dochodzi do poważnego pęknięcia elementu konstrukcyjnego, może powstać pytanie, czy skala uszkodzenia rzeczywiście odpowiada faktycznemu stopniowi eksploatacji.

Zużycie powinno być oceniane jako całość, a nie wyłącznie przez pryzmat elementu, który uległ uszkodzeniu.

7. Mechanizm powstania uszkodzenia

To w mojej ocenie najważniejszy element pracy rzeczoznawcy.

Nie wystarczy napisać:

„uszkodzenie mechaniczne”

albo:

„wada materiałowa”.

Trzeba wyjaśnić, jaki mechanizm doprowadził do powstania konkretnej zmiany i jakie cechy produktu potwierdzają taki wniosek.

Przykładowo przy pęknięciu materiału należy rozważyć, czy mogło ono powstać wskutek:

• działania ostrego przedmiotu,
• nadmiernego rozciągania,
• cyklicznego zginania,
• osłabienia materiału,
• nieprawidłowego ukształtowania konstrukcji,
• działania innego elementu obuwia.

Dobra opinia powinna przedstawiać zależność:

stwierdzony stan produktu → mechanizm powstania uszkodzenia → jego najbardziej prawdopodobna przyczyna.

8. Naturalne zużycie czy przedwczesna degradacja?

Każde obuwie podczas użytkowania się zużywa.

Nie oznacza to jednak, że każde uszkodzenie można zakwalifikować jako naturalne zużycie.

Obecne przepisy mają tutaj szczególne znaczenie, ponieważ art. 43b ustawy o prawach konsumenta wprost wymienia trwałość jako jedną z cech, których konsument może zasadnie oczekiwać od produktu danego rodzaju.

Rzeczoznawca powinien więc ocenić między innymi:

• okres użytkowania,
• intensywność eksploatacji,
• przeznaczenie obuwia,
• ogólny stopień jego zużycia,
• rodzaj uszkodzonego elementu,
• oczekiwaną trwałość zastosowanego rozwiązania.

Dopiero zestawienie tych okoliczności pozwala ocenić, czy zmiana jest normalnym następstwem użytkowania, czy też doszło do przedwczesnej utraty właściwości produktu.

9. Czy obuwie nadaje się do swojego przeznaczenia?

Art. 43b wymaga również, aby towar nadawał się do celów, do których zazwyczaj używa się produktów tego rodzaju.

W przypadku obuwia oznacza to konieczność uwzględnienia jego kategorii i przeznaczenia.

Innych właściwości można oczekiwać od:

• lekkiego obuwia miejskiego,
• butów do biegania,
• obuwia trekkingowego,
• obuwia roboczego,
• butów piłkarskich,
• obuwia zimowego.

Rzeczoznawca powinien więc oceniać produkt w kontekście funkcji, do której został zaprojektowany i zaoferowany konsumentowi.

But przeznaczony do biegania powinien wytrzymywać obciążenia charakterystyczne dla biegania. Obuwie trekkingowe powinno natomiast posiadać właściwości odpowiadające warunkom użytkowania deklarowanym dla swego przeznaczenia.

10. Szczególny cel wskazany przez konsumenta

Znaczenie może mieć również sytuacja, gdy konsument przed zakupem wyraźnie poinformował sprzedawcę, do czego potrzebuje obuwia, a przedsiębiorca zaakceptował ten cel.

Art. 43b ust. 1 pkt 2 ustawy o prawach konsumenta wprost wskazuje na przydatność do szczególnego celu, o którym konsument powiadomił przedsiębiorcę najpóźniej przy zawieraniu umowy i który przedsiębiorca zaakceptował.

Przykładowo klient może poinformować sprzedawcę, że potrzebuje obuwia:

• do gry na hali,
• do biegania po określonej nawierzchni,
• do wielogodzinnej pracy w pozycji stojącej,
• na górskie wycieczki.

Jeżeli sprzedawca wskazuje konkretny model jako odpowiedni do takiego zastosowania, właściwości produktu mogą być później oceniane również w tym kontekście.

11. Zapewnienia producenta i sprzedawcy

Rzeczoznawca może również zweryfikować właściwości deklarowane przez producenta lub sprzedawcę.

Obecny art. 43b wprost nakazuje uwzględniać publiczne zapewnienia dotyczące cech produktu, w szczególności te składane w reklamach lub na etykietach.

Dobrym przykładem jest obuwie posiadające membranę.

Samo określenie butów jako trekkingowych nie musi oznaczać pełnej wodoodporności. Jeżeli jednak producent lub sprzedawca zapewnia o konkretnych właściwościach związanych z ochroną przed wodą, może powstać potrzeba ustalenia:

• jaki materiał lub membranę zastosowano,
• jakie właściwości deklarowano,
• czy konstrukcja umożliwia ich osiągnięcie,
• czy reklamowany produkt rzeczywiście zachowuje deklarowane właściwości.

W takim przypadku przedmiotem oceny nie jest wyłącznie fizyczne uszkodzenie obuwia, lecz również zgodność jego rzeczywistych właściwości z informacjami przekazanymi konsumentowi.

12. Sposób użytkowania i konserwacji

Rzetelna opinia musi uwzględniać również możliwość, że przyczyna uszkodzenia znajduje się po stronie sposobu użytkowania produktu.

Rzeczoznawca może więc brać pod uwagę:

• charakter eksploatacji,
• użytkowanie niezgodne z przeznaczeniem,
• oddziaływanie czynników zewnętrznych,
• sposób konserwacji,
• wcześniejsze naprawy,
• ingerencje w konstrukcję produktu.

Rolą niezależnego rzeczoznawcy nie jest potwierdzanie z góry stanowiska konsumenta, lecz ustalenie rzeczywistej przyczyny stwierdzonych zmian.

Dobra opinia może więc zarówno potwierdzić zasadność reklamacji, jak i wskazać, że konkretne uszkodzenie nie wynika z właściwości produktu.

Co rzeczoznawca powinien ocenić przed wydaniem opinii?

W praktyce pełna analiza reklamowanego obuwia powinna obejmować co najmniej:

• identyfikację produktu,
• analizę dokumentacji reklamacyjnej,
• oględziny obu półpar,
• identyfikację istotnych materiałów,
• ocenę konstrukcji,
• ocenę jakości wykonania,
• opis i dokumentację uszkodzeń,
• analizę stopnia zużycia,
• ustalenie mechanizmu powstania uszkodzenia,
• ocenę możliwych alternatywnych przyczyn,
• odniesienie ustaleń do przeznaczenia produktu i deklarowanych właściwości,
• odniesienie stanu faktycznego do zakresu odpowiedzialności sprzedawcy.

Dopiero całość tych informacji pozwala sformułować właściwie uzasadnione wnioski.

Czy rzeczoznawca decyduje, czy reklamacja jest zasadna?

Rzeczoznawca przede wszystkim ustala stan faktyczny badanego produktu i odnosi go do kryteriów określających zakres odpowiedzialności sprzedawcy.

W przypadku aktualnych zakupów konsumenckich szczególne znaczenie ma art. 43b ustawy o prawach konsumenta, który określa cechy wymagane dla zgodności towaru z umową, oraz art. 43c dotyczący odpowiedzialności przedsiębiorcy za brak zgodności istniejący w chwili dostarczenia i ujawniony w okresie dwóch lat. Ustawa przewiduje również domniemanie, że brak zgodności ujawniony w tym czasie istniał już w chwili dostarczenia, z określonymi w przepisie wyjątkami.

Rzeczoznawca może więc wskazać, czy stwierdzony stan techniczny produktu przemawia za tym, że określona cecha obuwia nie odpowiada wymaganiom przewidzianym dla towaru zgodnego z umową.

Ostateczne rozstrzygnięcie sporu należy jednak do stron, a jeżeli sprawa trafi do sądu – do sądu.

Co ocenia rzeczoznawca obuwia? Podsumowanie

Najważniejszym zadaniem rzeczoznawcy nie jest samo stwierdzenie występowania uszkodzenia, lecz ustalenie jego przyczyny.

W tym celu analizuje on między innymi materiały, konstrukcję, technologię wykonania, lokalizację i charakter uszkodzeń, sposób ich rozwoju, stopień zużycia, przeznaczenie produktu oraz sposób jego użytkowania.

Następnie ustalony stan faktyczny odnosi do zakresu odpowiedzialności sprzedawcy wynikającego z obowiązujących przepisów.

W przypadku współczesnej sprzedaży konsumenckiej szczególne znaczenie mają wymagania dotyczące jakości, przydatności do celu, trwałości, właściwości typowych dla danego rodzaju produktu oraz publicznych zapewnień przedsiębiorcy, które zostały wprost wymienione w art. 43b ustawy o prawach konsumenta.

Jeżeli sprzedawca odrzucił reklamację, a strony nie zgadzają się co do przyczyny powstania uszkodzenia, szerzej moment zlecenia ekspertyzy opisuję w artykule „Kiedy powołać niezależnego rzeczoznawcę? Reklamacja obuwia”.

Najczęściej zadawane pytania