Prywatna opinia rzeczoznawcy – jakie ma znaczenie w sądzie?

Karol Pesta · 29 sierpnia 2026 · 12 min czytania

Prywatna opinia rzeczoznawcy może stanowić istotny dowód w postępowaniu cywilnym. Nie jest ona formalnie opinią biegłego sądowego, ponieważ biegłego powołuje sąd. Nie oznacza to jednak, że sporządzona przed procesem ekspertyza jest pozbawiona znaczenia dowodowego. Jej wartość zależy przede wszystkim od kwalifikacji autora, sposobu przeprowadzenia badań, jakości uzasadnienia oraz tego, czy przedstawione w niej wnioski znajdują oparcie w pozostałym materiale dowodowym.

W sprawach rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym znaczenie takiej ekspertyzy może być szczególnie duże. Postępowania uproszczone to takie, w których wartość przedmiotu sporu nie przekracza 20 000zł. Kodeks postępowania cywilnego pozwala bowiem sądowi – nawet gdy rozstrzygnięcie wymaga wiadomości specjalnych – zrezygnować z powołania biegłego i dokonać samodzielnej oceny na podstawie wszystkich okoliczności sprawy.

Co oznacza „prywatna opinia rzeczoznawcy”?

Pojęcie prywatnej opinii oznacza przede wszystkim, że ekspertyza została sporządzona na zlecenie strony, a nie na podstawie postanowienia sądu o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego.

Może to być przykładowo opinia:

• rzeczoznawcy obuwia,
• rzeczoznawcy budowlanego,
• specjalisty z zakresu motoryzacji,
• technologa,
• rzeczoznawcy majątkowego,
• innego eksperta posiadającego wiedzę w określonej dziedzinie.

Samo określenie opinii jako „prywatnej” nie przesądza więc ani o jej jakości, ani o prawdziwości zawartych w niej wniosków. Informuje przede wszystkim o sposobie jej powstania.

Jeżeli ekspertyzę zamawia konsument, przedsiębiorca albo inna strona przyszłego procesu, jej autor nie staje się przez to biegłym sądowym w tej sprawie.

Czy prywatna opinia rzeczoznawcy jest dowodem?

Tak, ale trzeba prawidłowo rozumieć jej status procesowy.

Podpisana ekspertyza sporządzona poza postępowaniem jest zasadniczo traktowana jako dokument prywatny. Zgodnie z art. 245 k.p.c. dokument prywatny stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła zawarte w nim oświadczenie.

Sąd Najwyższy wskazywał jednocześnie, że dokument prywatny jest jednym z przewidzianych przez Kodeks postępowania cywilnego środków dowodowych, i jak każdy inny dowód podlega swobodnej ocenie sądu. Jego rzeczywista moc dowodowa zależy od treści dokumentu, kompetencji autora i okoliczności konkretnej sprawy. Sąd może przyznać mu określoną wiarygodność i uwzględniać go przy dokonywaniu ustaleń faktycznych.

Trzeba jednak odróżnić dwie kwestie:

prywatna ekspertyza może być dowodem, ale nie staje się przez to opinią biegłego sądowego w rozumieniu art. 278 k.p.c.

To rozróżnienie ma istotne znaczenie.

Prywatna opinia a opinia biegłego sądowego

Biegłego w postępowaniu cywilnym powołuje sąd wtedy, gdy do rozstrzygnięcia określonych kwestii potrzebne są wiadomości specjalne.

Prywatny rzeczoznawca działa natomiast na zlecenie konkretnej osoby. Nawet jeśli posiada dokładnie takie same albo większe kwalifikacje niż osoba figurująca na liście biegłych sądowych, jego ekspertyza sporządzona przed procesem nie uzyskuje automatycznie statusu procesowej opinii biegłego.

Nie należy jednak wyciągać z tego wniosku, że prywatna ekspertyza jest dla sądu bezwartościowa.

W praktyce może ona pozwolić:

• szczegółowo opisać stan badanego przedmiotu,
• zabezpieczyć informacje o uszkodzeniach istniejących w określonym momencie,
• wskazać prawdopodobny mechanizm powstania uszkodzenia,
• zakwestionować stanowisko drugiej strony,
• uporządkować techniczne okoliczności sporu,
• wskazać sądowi, jakie fakty mają znaczenie dla rozstrzygnięcia,
• wykazać niespójność albo brak podstaw technicznych twierdzeń przedsiębiorcy.

W niektórych sprawach może to mieć jeszcze większe znaczenie – sąd w ogóle nie musi powoływać biegłego.

W sprawach uproszczonych sąd może wydać wyrok bez opinii biegłego

Ma to szczególne znaczenie w sporach dotyczących towarów konsumpcyjnych, w tym obuwia.

Zgodnie z art. 505¹ k.p.c. w postępowaniu uproszczonym rozpoznawane są co do zasady sprawy o świadczenie, jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza 20 000 zł. Typowy spór dotyczący pary obuwia wartej kilkaset czy kilka tysięcy złotych będzie zatem najczęściej mieścił się w granicach postępowania uproszczonego.

Dla znaczenia opinii rzeczoznawcy szczególnie ważny jest jednak art. 505⁷ § 1 k.p.c.

Przepis przewiduje, że jeżeli ustalenie zasadności albo wysokości świadczenia powinno nastąpić przy zastosowaniu wiadomości specjalnych, od uznania sądu zależy, czy dokona własnej oceny na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, czy zasięgnie opinii biegłego.

To istotny wyjątek od ogólnego modelu postępowania dowodowego.

Oznacza bowiem, że w postępowaniu uproszczonym sąd nie musi automatycznie powoływać biegłego tylko dlatego, że w sprawie pojawiają się kwestie techniczne.

Jakie znaczenie ma wtedy dobra opinia rzeczoznawcy?

Wyobraźmy sobie spór dotyczący butów o wartości 700 zł.

Sprzedawca odrzuca reklamację i twierdzi, że pęknięcie cholewki powstało wskutek uszkodzenia mechanicznego.

Konsument przedstawia natomiast szczegółową opinię rzeczoznawcy, która zawiera:

• dokumentację fotograficzną,
• opis konstrukcji obuwia,
• identyfikację materiałów,
• dokładną lokalizację pęknięć,
• porównanie obu półpar,
• analizę sposobu pracy materiału podczas użytkowania,
• ocenę stopnia zużycia,
• analizę możliwego mechanizmu powstania uszkodzenia,
• wyjaśnienie, dlaczego charakter zmian nie odpowiada mechanizmowi wskazanemu przez sprzedawcę.

Do akt trafiają ponadto buty, dokumentacja reklamacyjna, fotografie wykonane przed reklamacją i stanowisko przedsiębiorcy.

W takim przypadku sąd dysponuje już rozbudowanym materiałem pozwalającym przeanalizować spór.

Dobrze przygotowana opinia prywatna nie zastępuje formalnie opinii biegłego. Może jednak dostarczyć sądowi tak obszernego, logicznego i możliwego do zweryfikowania materiału, że sąd – korzystając z możliwości przewidzianej w art. 505⁷ § 1 k.p.c. – uzna powoływanie dodatkowego biegłego za zbędne i dokona własnej oceny sprawy.

To istotna różnica między stwierdzeniem, że „prywatna opinia zastępuje biegłego” – które byłoby nieprawidłowe – a stwierdzeniem, że może przyczynić się do rozstrzygnięcia sprawy bez konieczności powoływania biegłego.

Koszt biegłego może być wyższy niż wartość obuwia

W sporach konsumenckich występuje jeszcze jeden problem praktyczny.

Koszt sporządzenia opinii przez biegłego sądowego może wynosić więcej niż wartość przedmiotu, którego dotyczy spór.

Trudno byłoby uzasadnić prowadzenie rozbudowanego postępowania dowodowego za ponad tysiący złotych w sprawie dotyczącej obuwia wartego przykładowo 500 czy 800 zł.

Ustawodawca dostrzegł ten problem.

Art. 505⁷ § 2 k.p.c. stanowi, że w postępowaniu uproszczonym opinii biegłego nie zasięga się, jeżeli jej przewidywany koszt miałby przekroczyć wartość przedmiotu sporu, chyba że przemawiają za tym wyjątkowe okoliczności.

Właśnie w takich sprawach jakość materiału przedstawionego przez strony nabiera szczególnego znaczenia.

Rzetelna dokumentacja fotograficzna, reklamacja, stanowisko sprzedawcy, sam przedmiot oraz profesjonalnie przygotowana ekspertyza rzeczoznawcy mogą stworzyć materiał pozwalający sądowi ocenić sprawę bez generowania kosztów niewspółmiernych do wartości sporu.

Nie każda prywatna opinia rzeczoznawcy ma taką samą wartość

Sam dokument zatytułowany „opinia rzeczoznawcy” nie przesądza o jego wartości.

Sąd dokonuje swobodnej oceny dowodów. Znaczenie ekspertyzy będzie więc zależało m.in. od:

• kwalifikacji jej autora – doświadczenia zawodowego, wykształcenia oraz specjalizacji odpowiadającej przedmiotowi sporu;

• metodyki oględzin – powinno być wiadomo, co zostało zbadane i w jaki sposób;

• uzasadnienia wniosków – opinia nie powinna ograniczać się do stwierdzenia „reklamacja zasadna” albo „wada produkcyjna”;

• dokumentacji – fotografie i szczegółowy opis umożliwiają późniejszą weryfikację ustaleń;

• logiki wywodu – z opisanych faktów powinien wynikać przedstawiony przez rzeczoznawcę wniosek;

• bezstronności – zadaniem rzeczoznawcy powinno być ustalenie rzeczywistej przyczyny problemu, a nie potwierdzenie stanowiska osoby zlecającej opinię.

Im bardziej ekspertyza pozwala sądowi samodzielnie zweryfikować tok rozumowania autora, tym większa może być jej wartość dowodowa.

Szczególny status rzeczoznawców z list Inspekcji Handlowej

W przypadku sporów konsumenckich warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną kategorię ekspertów – rzeczoznawców do spraw jakości produktów lub usług wpisanych na listy prowadzone przez wojewódzkich inspektorów Inspekcji Handlowej.

Ich status nie wynika wyłącznie z prywatnej działalności rzeczoznawczej.

Podstawę prawną funkcjonowania tych list stanowi art. 11 ustawy o Inspekcji Handlowej. Wojewódzki inspektor prowadzi listę rzeczoznawców do spraw jakości produktów lub usług, a ustawa wprost przewiduje, że osoby znajdujące się na tej liście są powołane do wydawania opinii m.in. na zlecenie:

• konsumenta,
• przedsiębiorcy,
• stałego sądu polubownego,
• wojewódzkiego inspektora,
• powiatowego lub miejskiego rzecznika konsumentów,
• organizacji społecznych zajmujących się ochroną konsumentów.

Szczegółowe zasady wpisu na listę określa rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów. Wpis nie następuje jedynie na podstawie deklaracji zainteresowanego – procedura obejmuje przedstawienie dokumentów potwierdzających posiadanie odpowiednich wiadomości teoretycznych i praktycznych, a listy podlegają prowadzeniu oraz nadzorowi właściwego wojewódzkiego inspektora.

Dlatego opinii rzeczoznawcy wpisanego na taką listę nie należy utożsamiać z przypadkową ekspertyzą sporządzoną przez dowolną osobę nazywającą się specjalistą.

Czy opinia rzeczoznawcy z listy WIIH jest opinią biegłego sądowego?

Nie.

To ważne zastrzeżenie.

Ustawowo uregulowany status rzeczoznawcy Inspekcji Handlowej nie przekształca opinii sporządzonej na zlecenie konsumenta w opinię biegłego sądowego.

W dalszym ciągu jest to dokument powstały poza postępowaniem sądowym.

Jednocześnie nie można pomijać faktu, że ustawodawca sam przewidział instytucję rzeczoznawców właśnie po to, aby wydawali opinie o jakości produktów i usług w sytuacjach spornych, w tym na zlecenie konsumentów.

Nie jest to zatem zwykła prywatna ekspertyza sporządzona przez dowolnie wybranego specjalistę. Jeżeli jej autorem jest rzeczoznawca wpisany na listę prowadzoną przez Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej, jego kompetencja do wydawania opinii o jakości produktów lub usług wynika wprost z ustawy o Inspekcji Handlowej. Nie nadaje to takiej opinii statusu opinii biegłego sądowego, ale może mieć istotne znaczenie przy ocenie kwalifikacji autora oraz wiarygodności przedstawionej ekspertyzy.

Prywatny rzeczoznawca może później zostać biegłym w tej samej sprawie

Ciekawą regulację zawiera również art. 505⁷ § 3 k.p.c.

Przepis pozwala w postępowaniu uproszczonym zasięgnąć opinii jako biegłego od osoby, która wcześniej zeznawała jako świadek, nawet jeżeli wcześniej sporządziła opinię na zlecenie podmiotu innego niż sąd.

Sam fakt wcześniejszego sporządzenia prywatnej ekspertyzy nie wyklucza więc automatycznie możliwości późniejszego wykorzystania wiedzy tego samego specjalisty w charakterze biegłego.

Decyzja w tym zakresie należy oczywiście do sądu.

Czy warto zlecić prywatną opinię przed skierowaniem sprawy do sądu?

W wielu sprawach tak – szczególnie wtedy, gdy istotą sporu jest przyczyna powstania uszkodzenia.

Dobrze sporządzona opinia pozwala jeszcze przed wniesieniem pozwu ocenić, czy stanowisko konsumenta ma techniczne podstawy.

Może również:

• doprowadzić do zakończenia sporu bez procesu,
• umożliwić bardziej precyzyjne sformułowanie roszczenia,
• zabezpieczyć materiał dowodowy,
• pozwolić właściwie odpowiedzieć na argumentację przedsiębiorcy,
• ułatwić sądowi zrozumienie technicznej strony sprawy.

Nie należy jednak oczekiwać, że samo przedstawienie dokumentu zatytułowanego „opinia rzeczoznawcy” przesądzi wynik procesu.

Profesjonalna opinia rzeczoznawcy może stać się jednym z najważniejszych dowodów w sprawie. Rzetelna ekspertyza szczegółowo wyjaśnia mechanizm powstania uszkodzenia, odnosi się do argumentacji sprzedawcy i przedstawia sądowi uporządkowaną, fachową ocenę techniczną. Dzięki temu może istotnie zwiększyć siłę argumentacji konsumenta i ułatwić sądowi ocenę zasadności roszczenia.

Prywatna opinia rzeczoznawcy – podsumowanie

Prywatna opinia rzeczoznawcy nie jest odpowiednikiem opinii biegłego sądowego. Jest jednak środkiem dowodowym, którego rzeczywiste znaczenie może być znacznie większe, niż sugerowałoby samo określenie „opinia prywatna”.

Ma to szczególne znaczenie w postępowaniu uproszczonym. Kodeks postępowania cywilnego wprost pozwala sądowi, gdy sprawa wymaga wiadomości specjalnych, samodzielnie ocenić jej okoliczności zamiast powoływać biegłego. Co więcej, gdy koszt biegłego miałby przekroczyć wartość przedmiotu sporu, zasadą jest rezygnacja z takiego dowodu, chyba że zachodzą wyjątkowe okoliczności.

W sporach dotyczących obuwia może mieć to szczególne znaczenie. Profesjonalnie sporządzona ekspertyza dokładnie opisuje uszkodzenia, wyjaśnia ich mechanizm, dokumentuje przeprowadzone oględziny i przedstawia logiczne, możliwe do zweryfikowania wnioski. Dostarcza to sądowi bardzo istotnego materiału do wydania rozstrzygnięcia.

Dodatkowym argumentem przemawiającym za wiarygodnością ekspertyzy może być sporządzenie jej przez rzeczoznawcę wpisanego na listę prowadzoną przez Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej, którego kompetencja do wydawania opinii o jakości produktów i usług na zlecenie konsumentów wynika wprost z ustawy o Inspekcji Handlowej.