Rzeczoznawca czy biegły sądowy – czym się różnią?

Rzeczoznawca, rzeczoznawca wpisany na listę Inspekcji Handlowej, rzeczoznawca organizacji branżowej, biegły rzeczoznawca czy biegły sądowy – określenia te mogą brzmieć podobnie, ale ich status i znaczenie nie są takie same.

Dla konsumenta ma to szczególne znaczenie po odrzuceniu reklamacji. W decyzjach reklamacyjnych można bowiem spotkać zarówno „opinie rzeczoznawców”, jak i oceny „specjalistów ds. reklamacji”, podczas gdy konsument sam może zlecić wykonanie niezależnej ekspertyzy innemu specjaliście.

Nie każdy tytuł „rzeczoznawcy” wynika przy tym z przepisów prawa. Szczególną pozycję posiadają rzeczoznawcy do spraw jakości produktów lub usług wpisani na listy prowadzone przez Wojewódzkich Inspektorów Inspekcji Handlowej. Ich status, zasady wpisu na listę, weryfikacji oraz nadzoru nad działalnością zostały określone w przepisach.

Warto więc wiedzieć, kim właściwie jest osoba oceniająca reklamowany produkt i z czego wynikają jej kompetencje.

Kim jest rzeczoznawca?

Rzeczoznawca jest osobą posiadającą wiedzę teoretyczną i praktyczną pozwalającą dokonać fachowej oceny produktu w określonej dziedzinie.

W przypadku rzeczoznawcy obuwia wiedza ta powinna obejmować między innymi:

• konstrukcję obuwia,
• materiały stosowane do jego produkcji,
• technologie wytwarzania i łączenia elementów,
• właściwości użytkowe materiałów,
• mechanizmy powstawania uszkodzeń,
• charakter i stopień zużycia,
• przeznaczenie określonych rodzajów obuwia.

Rzeczoznawca nie powinien ograniczać się do stwierdzenia, że produkt jest uszkodzony. Istotą ekspertyzy jest przede wszystkim ustalenie, dlaczego określone uszkodzenie powstało, a następnie odniesienie stanu faktycznego produktu do zakresu odpowiedzialności sprzedawcy wynikającego z odpowiednich przepisów.

Samo określenie się mianem „rzeczoznawcy” nie przesądza jednak jeszcze o szczególnym statusie prawnym. W polskim systemie funkcjonują różne źródła takiego tytułu i nie należy ich ze sobą utożsamiać.

Rzeczoznawca z listy Inspekcji Handlowej – status wynikający z ustawy

W sprawach konsumenckich szczególne znaczenie ma status rzeczoznawcy do spraw jakości produktów lub usług wpisanego na listę prowadzoną przez Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej.

Podstawę jego działalności stanowi bezpośrednio ustawa o Inspekcji Handlowej.

Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy wojewódzki inspektor prowadzi listę rzeczoznawców do spraw jakości produktów lub usług. Ustęp 3 tego przepisu stanowi natomiast, że rzeczoznawcy ci są powołani do wydawania opinii o jakości produktów lub usług między innymi na zlecenie konsumenta, przedsiębiorcy, rzecznika konsumentów, Inspekcji Handlowej czy stałego sądu polubownego.

Nie jest to więc prywatny katalog specjalistów ani lista prowadzona przez organizację branżową.

Co więcej, szczegółowe zasady funkcjonowania list rzeczoznawców zostały określone w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów.

Na listę wpisuje się osobę posiadającą teoretyczne i praktyczne wiadomości w dziedzinie, w której wykonuje działalność rzeczoznawcy. Posiadanie tych wiadomości powinno zostać potwierdzone odpowiednimi dokumentami.

Na tym jednak kontrola się nie kończy.

Wojewódzki Inspektor Inspekcji Handlowej dokonuje okresowej weryfikacji działalności rzeczoznawców, analizując między innymi obiektywizm wydawanych opinii oraz ich zgodność z przepisami prawa i stanem faktycznym. Może również rozpatrywać skargi na działalność rzeczoznawców, a w przypadku nienależytego wykonywania obowiązków rzeczoznawca może zostać z listy skreślony.

To właśnie ten element odróżnia rzeczoznawcę WIIH od osoby, która tytuł rzeczoznawcy uzyskała wyłącznie na podstawie wewnętrznych zasad prywatnej organizacji.

Rzeczoznawca z listy WIIH posiada ustawowo uregulowany status rzeczoznawcy powołanego między innymi do opiniowania jakości produktów na zlecenie konsumentów.

Rzeczoznawca stowarzyszenia branżowego – czy ma taki sam status?

Nie.

W praktyce można spotkać osoby przedstawiające się jako:

„rzeczoznawca stowarzyszenia”, „rzeczoznawca Polskiej Izby Przemysłu Skórzanego”, „rzeczoznawca Ogólnopolskiej Izby Branży Skórzanej”.

Taki tytuł może zostać nadany na podstawie statutu, regulaminu czy procedury przyjętej przez konkretną organizację prywatną. Nie oznacza to jednak, że ustawodawca nadał takiej osobie szczególne kompetencje w zakresie sporów konsumenckich.

Z punktu widzenia prawa trzeba oddzielić dwie kwestie:

organizacja prywatna może określić własne zasady przyznawania tytułu rzeczoznawcy swoim członkom, ale sam taki tytuł nie tworzy ustawowego statusu rzeczoznawcy w obrocie konsumenckim.

Inaczej jest w przypadku rzeczoznawcy WIIH, którego status wprost wynika z art. 11 ustawy o Inspekcji Handlowej.

Co istotne, rozporządzenie dotyczące list WIIH samo pokazuje tę różnicę. Stowarzyszenie branżowe może przykładowo rekomendować rzeczoznawcę ubiegającego się o wpis na listę Inspekcji Handlowej, ale dopiero wpis dokonany przez właściwego Wojewódzkiego Inspektora nadaje mu status rzeczoznawcy znajdującego się na tej urzędowej liście.

Czy opinia rzeczoznawcy stowarzyszenia jest wiążąca dla konsumenta?

Nie.

Samo nadanie danej osobie tytułu rzeczoznawcy przez stowarzyszenie branżowe nie powoduje, że konsument jest związany jej oceną, ani nie tworzy szczególnego domniemania prawidłowości przedstawionych wniosków.

Jeżeli sprzedawca odrzuca reklamację, powołując się na opinię osoby będącej rzeczoznawcą jakiegoś stowarzyszenia, konsument może tę ocenę zakwestionować i przedstawić własną ekspertyzę.

Taka opinia może oczywiście mieć wartość merytoryczną, jeżeli jej autor rzeczywiście posiada odpowiednią wiedzę, a przedstawiony wywód jest fachowy i prawidłowo uzasadniony. Jej znaczenie wynika jednak z wiedzy autora i jakości samej opinii, a nie z ustawowego umocowania wynikającego z członkostwa w prywatnej organizacji.

Dlatego w sprawach konsumenckich nie utożsamiałbym tytułu rzeczoznawcy nadanego przez prywatne stowarzyszenie ze statusem rzeczoznawcy wpisanego na listę WIIH.

Kim jest „specjalista ds. oceny reklamacji”?

To kolejny tytuł bardzo często występujący w praktyce.

W decyzji reklamacyjnej można przeczytać przykładowo, że obuwie zostało ocenione przez:

„specjalistę ds. reklamacji”,
„specjalistę ds. oceny reklamacji”,
„specjalistę ds. jakości”
czy „specjalistę ds. oceny jakości obuwia”.

Nie należy automatycznie utożsamiać takiej osoby z rzeczoznawcą.

Najczęściej jest to pracownik sprzedawcy albo osoba wykonująca na jego rzecz czynności związane z rozpatrywaniem reklamacji. Działa więc w ramach procesu reklamacyjnego organizowanego przez jedną ze stron sporu i realizuje procedury obowiązujące u przedsiębiorcy.

Nie oznacza to, że taka osoba nie może posiadać wiedzy dotyczącej obuwia albo że każda wykonana przez nią ocena jest nieprawidłowa.

Trzeba jednak jasno powiedzieć, że:

„specjalista ds. oceny reklamacji” nie jest ustawowo uregulowanym tytułem rzeczoznawcy.

Szkolenie specjalisty ds. reklamacji nie czyni go rzeczoznawcą

W praktyce osoby pracujące w działach reklamacji odbywają szkolenia dotyczące jakości obuwia i zasad rozpatrywania reklamacji.

Przykładowo Łukasiewicz – Łódzki Instytut Technologiczny oferuje „Kurs dla specjalistów ds. oceny jakości oraz reklamacji obuwia i wyrobów kaletniczych”, którego przedmiotem są między innymi zasady rozpatrywania reklamacji.

Takie szkolenie może oczywiście podnosić kwalifikacje pracownika. Nie należy jednak utożsamiać ukończenia szkolenia zawodowego z uzyskaniem statusu rzeczoznawcy.

Na spotykanych w praktyce zaświadczeniach dotyczących tego rodzaju szkoleń można znaleźć również zastrzeżenie, że ukończenie kursu samo w sobie nie jest wystarczające do zostania rzeczoznawcą.

To rozróżnienie jest bardzo istotne.

Dwudniowe czy kilkudniowe szkolenie może przekazać podstawową wiedzę dotyczącą procesu reklamacyjnego, ale nie może być stawiane na równi z wieloletnim doświadczeniem zawodowym, znajomością materiałoznawstwa, konstrukcji obuwia, technologii produkcji czy praktyką w ustalaniu mechanizmów powstawania uszkodzeń.

Co więcej, w przypadku rzeczoznawcy wpisanego na listę Inspekcji Handlowej przepisy wymagają posiadania zarówno teoretycznych, jak i praktycznych wiadomości w danej dziedzinie, potwierdzonych dokumentami, a jego późniejsza działalność podlega okresowej weryfikacji.

Samo ukończenie kursu dla „specjalistów ds. reklamacji” takich skutków prawnych nie wywołuje.

Specjalista sprzedawcy a niezależny rzeczoznawca

Różnica nie sprowadza się wyłącznie do tytułu.

Specjalista ds. reklamacji działający po stronie przedsiębiorcy uczestniczy w wewnętrznym procesie rozpatrywania reklamacji sprzedawcy.

Niezależny rzeczoznawca dokonuje natomiast własnych oględzin produktu oraz formułuje wnioski wynikające z ustalonego przez siebie stanu faktycznego.

Szczególnego znaczenia nabiera to wtedy, gdy decyzja reklamacyjna sprowadza się do kilku ogólnych określeń:

„uszkodzenie mechaniczne”,
„niewłaściwe użytkowanie”,
„wada eksploatacyjna”,
„naturalne zużycie”.

Same takie sformułowania nie wyjaśniają jeszcze, dlaczego konkretne uszkodzenie miało powstać właśnie w taki sposób.

Profesjonalna opinia rzeczoznawcy powinna wskazać, jakie cechy badanego produktu prowadzą do określonego wniosku, jaki był mechanizm powstania zmiany i czy stanowisko sprzedawcy znajduje potwierdzenie w stanie faktycznym.

Szerzej wyjaśniam moment, w którym zasadne staje się zlecenie takiej ekspertyzy, w artykule „Kiedy powołać niezależnego rzeczoznawcę? Reklamacja obuwia”.

Kim jest biegły sądowy?

Biegły sądowy jest ekspertem posiadającym wiadomości specjalne w określonej dziedzinie, ustanowionym przy sądzie okręgowym przez prezesa tego sądu.

Biegłych ustanawia się dla określonych dziedzin nauki, techniki, sztuki, rzemiosła lub innych umiejętności. Zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem kandydat musi między innymi posiadać odpowiednie teoretyczne i praktyczne wiadomości specjalne, które powinny zostać wykazane dokumentami lub innymi dowodami. Ocenę, czy zostały one dostatecznie wykazane, przeprowadza prezes sądu okręgowego.

Biegły składa ponadto przyrzeczenie, że powierzone obowiązki będzie wykonywał z sumiennością i bezstronnością.

Trzeba jednak zwrócić uwagę na bardzo ważną rzecz.

Bycie osobą wpisaną na listę biegłych sądowych i wykonywanie konkretnej opinii w charakterze biegłego sądowego to nie dokładnie to samo.

Rozporządzenie przewiduje, że ustanowienie biegłym uprawnia do wydawania opinii na zlecenie sądu lub organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze. To właśnie przy wykonywaniu takiej opinii osoba używa tytułu biegłego sądowego wraz ze wskazaniem specjalności i sądu okręgowego, przy którym została ustanowiona.

Czy biegły sądowy może sporządzać prywatne opinie?

Oczywiście.

Osoba będąca biegłym sądowym nie przestaje przecież wykonywać swojego zawodu ani prowadzić działalności eksperckiej poza postępowaniami sądowymi.

Może więc sporządzić ekspertyzę na zlecenie konsumenta.

Istotne jest jedynie odpowiednie rozróżnienie ról.

Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że używanie tytułu „biegły sądowy” w działalności eksperckiej wykonywanej na zlecenie podmiotów prywatnych mogłoby sugerować, że opinia posiada szczególny status wynikający z wykonywania funkcji dla wymiaru sprawiedliwości.

Nie oznacza to jednak, że doświadczenie wynikające z pełnienia funkcji biegłego pozostaje bez znaczenia dla klienta.

Wręcz przeciwnie.

Rzeczoznawca posiadający jednocześnie doświadczenie biegłego sądowego zna standardy sporządzania opinii, które następnie podlegają ocenie sądów, pełnomocników oraz stron postępowania.

Doświadczenie takie może mieć szczególne znaczenie przy:

• prawidłowym ustalaniu stanu faktycznego,
• dokumentowaniu oględzin,
• formułowaniu jednoznacznych wniosków,
• wyjaśnianiu mechanizmu powstawania uszkodzeń,
• wykazywaniu zależności przyczynowo-skutkowych,
• sporządzaniu opinii w sposób umożliwiający późniejszą weryfikację przedstawionego toku rozumowania.

Kim jest biegły rzeczoznawca?

W praktyce działalności eksperckiej funkcjonuje również określenie „biegły rzeczoznawca”.

Nie jest to odrębny tytuł zawodowy zdefiniowany w ustawie. Określenie to pozwala jednak opisać specjalistę, który prowadzi działalność rzeczoznawczą, a jednocześnie posiada doświadczenie wynikające z pełnienia funkcji biegłego sądowego.

Ma to znaczenie właśnie dlatego, że prywatna działalność rzeczoznawcza i wykonywanie funkcji biegłego sądowego powinny być od siebie odpowiednio rozdzielone.

Ta sama osoba może więc:

• na zlecenie konsumenta działać jako rzeczoznawca,
• natomiast na zlecenie sądu sporządzać opinię jako biegły sądowy.

Określenie „biegły rzeczoznawca” funkcjonujące w praktyce pozwala zaakcentować posiadanie doświadczenia w obu tych obszarach bez przedstawiania prywatnej ekspertyzy jako opinii wykonanej przez biegłego na zlecenie sądu.

Dla klienta ważne jest natomiast to, że wiedza i doświadczenie specjalisty nie znikają w zależności od podmiotu zlecającego opinię. Osoba wykonująca zarówno ekspertyzy rzeczoznawcze, jak i opinie na zlecenie sądów wykorzystuje tę samą specjalistyczną wiedzę dotyczącą badanych produktów.

Czy doświadczenie biegłego ma znaczenie przy prywatnej opinii?

Tak – i może mieć bardzo duże znaczenie.

Sporządzanie opinii na potrzeby postępowań sądowych wymaga nie tylko wiedzy technicznej, ale również umiejętności przedstawienia jej w sposób uporządkowany, logiczny i możliwy do zweryfikowania.

Opinia nie może opierać się jedynie na autorytecie osoby, która ją podpisała.

Rzeczoznawca powinien wskazać:

• co stwierdził podczas oględzin,
• jakie cechy produktu mają znaczenie,
• jakie mechanizmy uszkodzenia rozważył,
• dlaczego jedne z nich wykluczył,
• które ustalenia doprowadziły go do ostatecznych wniosków.

Właśnie dlatego doświadczenie związane z pełnieniem funkcji biegłego może być dodatkowym atutem osoby sporządzającej opinię rzeczoznawczą.

Jakie znaczenie ma prywatna opinia rzeczoznawcy?

Profesjonalna opinia niezależnego rzeczoznawcy może być jednym z najważniejszych dowodów w sporze reklamacyjnym.

Zamiast przeciwstawiać sobie dwa subiektywne stanowiska:

sprzedawca twierdzi jedno – konsument drugie,

do sprawy wprowadzana jest fachowa analiza techniczna.

Rzeczoznawca może ustalić rzeczywisty charakter uszkodzenia, przeanalizować materiały i konstrukcję produktu, odtworzyć prawdopodobny mechanizm jego powstania, a następnie odnieść stan faktyczny towaru do zakresu odpowiedzialności sprzedawcy.

Taka opinia może zostać wykorzystana między innymi:

• podczas ponownej reklamacji lub odwołania,
• w interwencji rzecznika konsumentów,
• w postępowaniu przed Inspekcją Handlową,
• przy próbie polubownego rozwiązania sporu,
• w postępowaniu sądowym.

Jeżeli sprawa trafi do sądu, ekspertyza sporządzona wcześniej na zlecenie konsumenta może stanowić istotny element materiału pozwalającego ocenić zasadność przedstawionych twierdzeń.

Szerzej jej znaczenie procesowe opisuję w artykule „Prywatna opinia rzeczoznawcy – jakie ma znaczenie w sądzie?”.

Rzeczoznawca czy biegły – kogo wybrać przy odrzuconej reklamacji?

Konsument po odrzuceniu reklamacji powinien przede wszystkim szukać specjalisty posiadającego rzeczywistą wiedzę w dziedzinie, której dotyczy spór.

W przypadku obuwia rzeczoznawca powinien posiadać wiedzę dotyczącą właśnie obuwia – jego konstrukcji, materiałów, technologii produkcji i mechanizmów powstawania uszkodzeń.

Istotnymi informacjami przy wyborze mogą być:

• doświadczenie zawodowe,
• specjalizacja odpowiadająca badanemu produktowi,
• wykształcenie i kwalifikacje,
• wpis na listę rzeczoznawców Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej,
• doświadczenie w sporządzaniu opinii na potrzeby postępowań sądowych,
• pełnienie funkcji biegłego sądowego,
• sposób dokumentowania i uzasadniania wykonywanych ekspertyz.

Szczególnie wartościowe może być połączenie statusu rzeczoznawcy WIIH z doświadczeniem wynikającym z pełnienia funkcji biegłego sądowego.

Pierwszy z tych elementów oznacza, że rzeczoznawca posiada ustawowo przewidziany status eksperta powołanego do wydawania opinii o jakości produktów między innymi na zlecenie konsumentów oraz podlega określonemu w przepisach systemowi weryfikacji i nadzoru. Drugi świadczy o doświadczeniu w sporządzaniu opinii wykorzystywanych w postępowaniach przed sądami.

Nie sam tytuł, lecz kwalifikacje i jakość opinii

Tytuły są ważne, ponieważ pozwalają ustalić status osoby wykonującej ekspertyzę i źródło jej kwalifikacji.

Ostatecznie jednak profesjonalna opinia musi się bronić przede wszystkim swoją treścią.

Dobra opinia rzeczoznawcy powinna nie tylko wskazywać końcowy wniosek, lecz również umożliwiać prześledzenie drogi, która do niego doprowadziła.

W przypadku obuwia oznacza to między innymi dokładne ustalenie stanu produktu, właściwości zastosowanych materiałów, charakteru i lokalizacji uszkodzeń oraz mechanizmu ich powstania.

Samo stwierdzenie:

„uszkodzenie mechaniczne”

albo

„wada produkcyjna”

bez odpowiedniego uzasadnienia nie wyjaśnia jeszcze przyczyny powstania problemu.

Szerzej zakres badania i elementy podlegające ocenie opisuję w artykule „Co ocenia rzeczoznawca obuwia?”.

Rzeczoznawca czy biegły sądowy – podsumowanie

Rzeczoznawca i biegły sądowy nie są pojęciami tożsamymi, choć jedna osoba może łączyć doświadczenie związane z obiema rolami.

Dla konsumenta najważniejsze jest rozróżnienie źródła kompetencji osoby oceniającej produkt.

Rzeczoznawca wpisany na listę prowadzoną przez Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej posiada status wynikający wprost z ustawy, która przewiduje jego kompetencję do wydawania opinii o jakości produktów lub usług również na zlecenie konsumenta. Jego działalność podlega ponadto systemowi weryfikacji i nadzoru.

Rzeczoznawca stowarzyszenia branżowego posiada natomiast tytuł wynikający z wewnętrznych zasad określonej organizacji. Sam taki tytuł nie wywołuje szczególnych skutków prawnych w stosunku konsument–sprzedawca i nie powoduje związania konsumenta sporządzoną opinią.

Jeszcze inną kategorię stanowią pracownicy określani jako „specjaliści ds. oceny reklamacji”. Mogą posiadać odpowiednie szkolenia i doświadczenie, ale sam ten tytuł nie jest ustawowym statusem rzeczoznawcy. Osoby te najczęściej dokonują oceny produktu w ramach procedury reklamacyjnej prowadzonej przez sprzedawcę.

Biegły sądowy posiada natomiast zweryfikowane wiadomości specjalne i doświadczenie związane z wykonywaniem opinii na zlecenie sądów. Jeżeli osoba posiadająca takie doświadczenie prowadzi jednocześnie działalność rzeczoznawczą, w praktyce może być określana jako biegły rzeczoznawca.

Przy wyborze eksperta warto więc patrzeć nie tylko na sam tytuł, ale przede wszystkim na jego źródło, specjalizację, doświadczenie oraz sposób sporządzania opinii.

Najczęściej zadawane pytania